صندوق اهرمی؛ 2 صندوق ریسکپذیر و ریسکگریز در یک صندوق!
صندوقهای سرمایهگذاری فارغ از نوع و استراتژی سرمایهگذاری خود، یکی از مهمترین و رایجترین شیوههای سرمایهگذاری غیرمستقیم بهشمار میروند. این ابزار سرمایهگذاری غیرمستقیم به دلیل ویژگیهای ذاتی و همینطور انواع متنوع خود از صندوق اهرمی تا درآمد ثابت، طیف وسیعی از سرمایهگذاران از سطح ریسک کم تا زیاد، از افق سرمایهگذاری کوتاهمدت تا بلندمدت، از مبالغ خرد سرمایهگذاری تا مبالغ کلان را به سوی خود جذب کردهاند.
یکی از جدیدترین صندوقهای سرمایهگذاری، صندوق اهرمی است که در درون خود هر دو صندوق سهامی و درآمد ثابت را دارد. صندوقهای اهرمی با توجه به برخوردار بودن از ویژگی اهرم مالی قادرند در روزهای صعودی بازار سهام، سود بیشتری را نسبت به صندوقهای سهامی به دارندگان واحدهای خود اختصاص دهند.
صندوق سرمایهگذاری اهرمی چیست؟
همواره از صندوقهای سرمایهگذاری به عنوان ابزار سرمایهگذاری مطمئنتر نسبت به سرمایهگذاری مستقیم یاد میشود که بازدهی معقولی را با توجه به استراتژی سرمایهگذاری خود نصیب سرمایهگذاران میکنند. هیچکدام از صندوقهای سرمایهگذاری موجود در بازار سرمایه کشور تا پاییز 1400، از قابلیت اهرم مالی برخوردار نبودند. همین موضوع سبب شد تا سازمان بورس و اوراق بهادار مجوز صدور و تاسیس صندوقی را صادر کند که قابلیت استفاده از این تکنیک را برای امکان تخصیص سود مضاعف برای سرمایهگذارانی با درجه پذیرش ریسک بالا ایجاد کند.
صندوق سرمایهگذاری اهرمی، نوعی خاصی از صندوقهای سرمایهگذاری سهامی است که در نوع واحدهای خود با صندوقهای سهامی تفاوت دارند. به این معنی که صندوق اهرمی از دو نوع واحد سرمایهگذاری ممتاز و عادی برخوردارست.
واحدهای عادی صندوق سرمایهگذاری اهرمی به صورت صدور و ابطالی معامله میشوند و ساختاری مشابه با صندوقهای درآمد ثابت و از نوع صدور و ابطالی دارند. این واحدها، مناسب افرادی با درجه ریسکپذیری پایین است که از سرمایهگذاری خود توقع بازدهی امن دارند. بازدهی این واحدها اگرچه مشابه با بازدهی اوراق درآمد ثابت و بالاتر از سپردههای بانکی است، اما حداقل و حداکثر میران سود در آنها تعهد میشود.
واحدهای ممتاز در مقابل واحدهای عادی قرار دارند و برای سرمایهگذاران ریسکپذیر و جسور مناسب است. این واحدها که به صورت قابل معامله (ETF) هستند با برخورداری از تکنیک اهرم مالی که به نوعی مانند اعتبار بدون اینکه دریافتکننده آنها ملزم به پذیرش و رعایت شرایط اعتبار باشند، عمل میکنند.
نکته قابل ملاحظه در صندوقهای اهرمی این است که یک فرد با روحیه محافظهکارانه نیز میتواند در هر دو نوع واحد از این صندوق، سرمایهگذاری کند. به این معنی که او میتواند برای نمونه 60 درصد از دارایی خود را در واحدهای عادی یا درآمد ثابت و مابقی را در واحدهای ممتاز یا سهامی با تکنیک اهرم مالی اختصاص دهد.
از آنجا که واحدهای ممتاز در زمانهای رشد بازار یا به اصطلاح بازار گاوی، سود بیشتری را نصیب سهامداران خود میکنند، طبیعی است که در این شرایط از محبوبیت و جذابیت بالاتری برخوردار باشند. در بازار نزولی یا به اصطلاح بازار خرسی که دارندگان واحدهای ممتاز زیان بیشتری نسبت به صندوقهای سهامی شناسایی خواهند کرد، با کوچ و مهاجرت داراییها از واحدهای ممتاز به واحدهای عادی مواجه شویم.
چگونگی سازوکار و بازدهی صندوقهای اهرمی
همانگونه که مطرح شد، واحدهای عادی صندوق سرمایهگذاری اهرمی اگرچه سازوکاری همانند صندوقهای درآمد ثابت دارند، اما حداقل سود در آنها تضمین میشود. در امیدنامه و اساسنامه صندوقها حداقل و حداکثر میزان سود قید شده است. برای نمونه، براساس امیدنامه صندوق اهرمی موج، نرخ کف تعهدی سودآوری 24 درصد و سقف این تعهد 30 درصد لحاظ شده است. در واحدهای ممتاز، هیچ کف و سقفی تعهد نشده است.
ساختار صندوقهای اهرمی به گونهای طراحی شده است که بازدهی واحدهای عادی و ممتاز در این صندوقها نه تنها به یکدیگر وابستهاند، بلکه بر یکدیگر اثر نیز میگذارند. منابعی که توسط سرمایهگذاران از طریق خرید واحدهای عادی وارد صندوق میشود، به صورت یک اعتبار یا وام یا همان اهرم برای دارندگان واحدهای ممتاز در نظر گرفته میشود و در مقابل، دارندگان واحدهای ممتاز نیز این ریسک را میپذیرند که چنانچه بازدهی واحدهای عادی کمتر از میزان بازدهی کف سودآوری تعهد شده باشد، مابقی آن را متقبل شوند. به بیان دیگر، اگر بازدهی صندوق، کمتر از کف میزان بازدهی تعهد شده برای دارندگان واحدهای عادی باشد، این کسری، از سود دارندگان واحدهای ممتاز جبران خواهد شد.
برای درک بهتر بازدهی صندوقهای اهرمی، بهتر است به سه سناریوی زیر توجه کنیم:
سناریوی اول؛ همانطور که گفته شد، کف و سقف سودآوری سالانه تعهد شده در صندوق اهرمی موج، به ترتیب 24 و 30 درصد است. در شرایط بازار صعودی که اعتبار و اهرم سود مضاعفی را ایجاد خواهد کرد و سقف بازدهی حتی بیش از 30 درصد نیز خواهد بود، در این شرایط ابتدا سقف بازدهی تعهد شده به دارندگان واحدهای عادی اختصاص مییاید و سپس، مازاد بازدهی که به دلیل مکانیزم اهرم سود بالاتری خواهد بود، میان دارندگان واحدهای ممتاز تقسیم میشود.
سناریوی دوم؛ در شرایط بازار نزولی، ممکن است کف سود تعهد شده از 24 درصد کمتر شود، اما به دلیل تضمین کف سودآوری، کسری این بازدهی از طریق واحدهای ممتاز جبران میشود و دارندگان این واحدها از سود کمتری نسبت به بازده کل صندوق برخوردار میشوند.
سناریوی سوم؛ اگر سود محقق شده در محدوده میان کف و سقف سودآوری تعهد شده باشد، این سود به یک اندازه میان دارندگان واحدهای عادی و ممتاز صندوق اهرمی تقسیم میشود.
ویژگیهای صندوق سرمایهگذاری اهرمی
مهمترین ویژگی این نوع از صندوقهای سرمایهگذاری، همانطور که از نام آن نیز مشخص است، تکنیک اهرم یا وام یا اعتبار مالی است که آن را در برابر تمام صندوقهای دیگر متمایز و برجسته میکند. وجود اهرم، در رشدها یا افتهای بازار، سبب جهش در سودآوری یا شناسایی زیان میشود؛ هر چه نسبت اهرمی در صندوقها بیشتر باشد، پتانسیل بازدهی صندوق نیز بالاتر میرود. با توجه به این ویژگی اساسی، واحدهای ممتاز به افرادی که از افق سرمایهگذاری میان یا بلندمدت و از روحیه ریسکپذیری بالاتری نسبت به صندوقهای سهامی برخوردارند، پیشنهاد میشود.
وجود دو نوع واحد سرمایهگذاری عادی و ممتاز که به ترتیب، بدون ریسک و پرریسک بهشمار میروند، صندوق سرمایهگذاری اهرمی را برای طیف متنوعتری از سرمایهگذاران جذاب کرده است و حتی سرمایهگذاران میتوانند با سرمایهگذاری همزمان در هر دو واحد، از ریسک پرتفوی خود بکاهند.
واحدهای عادی این صندوق نیز از ویژگی تعهد کف و سقف سودآوری برخوردارند.
سرمایهگذاری در این صندوقها همانند سایر صندوقهای سرمایهگذاری دیگر، نیاز به صرف زمان یا دانش بالا ندارد؛ از مدیریت یک تیم حرفهای برخوردار است؛ قابلیت رصد روزانه عملکرد صندوق از طریق تارنمای صندوق یا مرکز پردازش اطلاعات مالی ایران (فیپیران) میسر است؛ سرمایهگذاری با مبالغ اندک امکانپذیر است.
چگونه صندوق اهرمی بخریم؟
واحدهای عادی صندوق سرمایهگذاری اهرمی از نوع صدور و ابطالی هستند و خرید و فروش این واحدها از طریق تارنما یا شعب صندوق و بر اساس ارزش خالص دارایی (NAV) انجام میشود.
واحدهای ممتاز صندوق اهرمی که از نوع قابل معامله در بورس (ETF) اند، همانند سهام عادی خرید و فروش میشود و قیمت آنها بر تابلوی معاملات قابل مشاهده است. سرمایهگذاران پس از دریافت کد بورسی میتوانند با جستوجوی نماد معاملاتی یا نام آن صندوق در سامانههای معاملاتی آنلاین یا مراجعه به کارگزاری خود این واحدها را معامله کنند.
صندوق اهرمی بهترین است؟
فارغ از اینکه سرمایهگذار کدام یک از واحدهای عادی یا ممتاز صندق اهرمی را انتخاب خواهد کرد، نخست لازم است به متغیرهایی همانند شرکت تاسیسکننده صندوق، خوشنامی آنها، شفافیت و تراز مالی و حسن سابقه در انتخاب صندوق اهرمی توجه کند.
نکته دوم، لازم است سرمایهگذار با توجه به افق سرمایهگذاری و سطح ریسکپذیری، نوع واحد سرمایهگذاری خود را انتخاب کند؛ به بیان دیگر، انتخاب کند که تمایل به پذیرش ریسک بالا در سود یا زیان دارد یا سرمایهگذاری با یک بازه سود تعهد شده برای او جذابتر است.
برای انتخاب یک صندوق اهرمی مناسب، بهتر است متغیرهایی همانند خالص ارزش داراییها (NAV)، نسبت اهرمی، نسبت قیمت به خالص ارزش داراییها (P/NAV) و همچنین ترکیب دارایی صندوقها یا صنایع موجود در سبد دارایی صندوقها مورد توجه قرار گیرد.
پیش از اقدام به هرگونه سرمایهگذاری، امیدنامه و اساسنامه را مطالعه را به دقت کنید. افزون بر تارنمای هر صندوق که گزارش عملکرد صندوقها بهصورت دائمی و مرتب در آنجا منتشر میشود، در سامانه مرکز پردازش اطلاعات مالی ایران (فیپیران) نیز میتوانید عملکرد صندوق را بررسی و آن را با سایر صندوقهای اهرمی موجود در بازار مقایسه کنید.
صندوق اهرمی موج فیروزه؛ نخستین صندوق اهرمی بازارگرداندار
صندوق اهرمی موج، نخستین صندوق اهرمی است که نقش بازارگردان رسمی در آن اجرایی شده و از بازارگردانی رسمی برخوردار است. یکی از معایب صندوقهای اهرمی، فقدان رکن بازارگردان بوده که سبب پایین آمدن میزان نقدشوندگی صندوق در شرایط خاص میشد. این نقص در صندوق اهرمی موج با ایجاد رکن بازارگردان برطرف شده است. این صندوق در نخستین روزهای آغاز به فعالیت خود، رکوردهای جدیدی را از آن خود کرد؛ پذیرهنویسی «موج» در نخستین روز به پایان رسید و پس از شروع به فعالیت، بالاترین اهرم در بازار را برای دارندگان واحدهای ممتاز خود ایجاد کرد و از ابتدای فعالیت خود موفق به ایجاد اهرم پایدار (ضریب اهرم بالای 2) شده است.
صندوق اهرمی موج از ویژگیهای زیر برخوردار است:
- سود معاف از مالیات
- کاهش هزینههای مدیریت سرمایه
- سرمایهگذاری با مبلغ اندک 500 هزار تومان
- سرمایهگذاری حرفهای بدون نیاز به دانش بورسی
- برخوردار بودن از رکن بازارگردان با ضمانت نقدشوندگی بالا
- قابل معامله در بورس با نماد «موج»
سخن پایانی
صندوق سرمایهگذاری اهرمی از جمله معدود ابزارهای سرمایهگذاری است که برای سرمایهگذارانی از روحیه ریسکپذیری کم تا زیاد مناسب است. واحدهای این صندوقها بهگونهای طراحی شدهاند که برای سرمایهگذارانی که نمیخواهند ریسکی را متوجه دارایی خود کنند، کف و سقف سودآوری تعهد میشود. از سوی دیگر، افرادی که از روحیه جسورانه برخوردارند و تاب پذیرش ریسکهای بالاتر را دارند با بهرهگیری از درجه اهرم و اعتبار، سودهای مضاعفی را در شرایط صعودی بازار کسب خواهند کرد. در نقطه مقابل نیز زیانهای شدیدتری را در شرایط نزولی بازار تجربه خواهند کرد.




