عرضه اولیه چیست؟
عرضه اولیه یکی از اساسیترین مفاهیمی است که در ارتباط با بازار سهام بهکار میرود. این فرایند غالبا برای سرمایهگذاران یک گزینه جذاب بهشمار میرود. عرضه اولیه چیست؟ چه تفاوتی با پذیرهنویسی دارد؟ روشهای آن چیست؟ چگونه عرضه اولیه بخریم؟ چه فوایدی برای شرکتها و سرمایهگذاران دارد؟
عرضه اولیه Initial Public Offering (IPO) نخستین رویدادی است که پس از پذیرش شرکتها در بورس یا فرابورس روی میدهد. این رویداد به معنای عرضه عمومی بخشی از سهام یک شرکت برای اولین در بورس اوراق بهادار که اصطلاحا به آن بازار اولیه نیز گفته میشود، است. شرکتها برای افزایش رشد و توسعه کسبوکار خود نیازمند نقدینگی و سرمایه در گردش هستند. درنتیجه، با ورود به بازار سهام و عرضه بخشی از سهام خود در این فرایند به تامین سرمایه مورد نیاز خود از طریق جذب سرمایهگذاران جدید میپردازند. از طریق این فرایند، شرکت از حالت سهامی خاص به سهامی عام تبدیل میشود.
آیا عرضه اولیه همان پذیرهنویسی است؟
عرضه اولیه با پذیرهنویسی تفاوت دارد. پذیرهنویسی برای شرکتهای در شرف تاسیس به منظور تامین سرمایه مورد نیاز برای تاسیس، در بازار سوم فرابورس و براساس ارزش اسمی انجام میشود. سهامداران آن مشخص شده هستند. این در حالی است که عرضه اولیه، در ارتباط با شرکتهای خصوصی، دولتی یا شرکتهای تازه تاسیس انجام میشود. همه افرادی که دارای کد سهامداری هستند میتوانند در عرضه اولیه شرکت کنند. قیمت سهم، در فرآیند کشف قیمت در یک بازده قیمتی مشخص تعیین میشود.
زمان عرضه اولیه محدود است. حداقل 48 ساعت پیش از عرضه توسط شرکت بورس تهران یا فرابورس ایران با انتشار اطلاعیهای اعلام میشود. در این اطلاعیه افزون بر زمان عرضه اولیه، اطلاعاتی همانند تعداد کل سهام قابل عرضه، روش، حداکثر تعداد سهام قابل خریداری توسط هر کد معاملاتی، متعهد خرید و بازارگردان قید میشود.
غالبا سهام شرکتها در این رویداد، ارزانتر از ارزش واقعی آنهاست. بنابراین، تقاضا برای خرید عرضههای اولیه بالاست و یک معامله سودآور و کمریسک تلقی میشوند.
روشهای عرضه اولیه در بورس
از آغاز فعالیت بورس در ایران، عرضه اولیهها نیز وجود داشتند و به صورت حراج با قیمت ثابت در بازار عرضه میشدند. به این معنا که هر شخصی که زودتر سفارش خرید را انجام میداد، سهام شرکت را میخرید. این رویداد در بورس اوراق بهادار کشور تا پیش از سال 1395 به روش ثابت و قیمت ثابت بود. در سالهای اخیر با توجه به رشد و توسعه بازار و تنوع در ابزارهای بازار سرمایه، روش ثبت سفارش و ترکیبی به روشهای عرضه اولیه افزوده شدند.
روش ثبت سفارش
در شیوه ثبت سفارش (Book Building)، یک بازه زمانی برای امکان ثبت سفارش در نظر گرفته میشود. در این شیوه، تنها کف قیمت یا همان قیمت پایه تعیین میشود. خریداران میتوانند تا 10 درصد بیشتر از کف قیمت، سفارش خود را ثبت کنند. پس، سرمایهگذاری که قیمت بالاتری را ثبت کند، احتمال خرید موفق بیشتری دارد.
در ثبت سفارش، زمان ثبت سفارش در خرید سهام اهمیت ندارد. اولویت تخصیص سهم تنها براساس قیمت است. قیمتگذاری در این شیوه توسط تمام خریداران و براساس سفارشهای ثبتشده در بازه زمانی مشخص تعیین میشود.
روش ترکیبی
در این شیوه، سهام شرکت در دو مرحله عرضه میشود: در مرحله اول، درصد مشخصی از سهام قابل عرضه در عرضه اولیه به صندوقهای مختلط و/یا سهامی اختصاص مییابد. کشف قیمت در این مرحله انجام میشود. پس از کشف قیمت، این قیمت به عنوان مبنای عرضه سهام یا به بیان دیگر، «عرضه به قیمت ثابت» به همه متقاضیان خرید در مرحله دوم، اعلام میشود.
در مرحله دوم، صندوقهای سرمایهگذاری مجاز به فروش تا 50 درصد از سهام خریداری شده در مرحله نخست به سهامداران حقیقی هستند. باقی سهام را تنها پس از گذشت 90 روز میتوانند بفروشند.
چگونه عرضه اولیه بخریم؟
داشتن کد بورسی لازمه هر خرید و فروش در بازار سرمایه است. بنابراین، پیش از خرید سهام درعرضه اولیه، نخست لازم است کد بورسی دریافت کرد. برای این منظور، باید در سامانه سجام ثبتنام کرده و به یکی از کارگزاریهای مجاز بهمنظور دریافت کد آنلاین اقدام کنید. کارگزاریها نام کاربری و رمز عبور ورود به سامانه معاملاتی را به شما میدهند. از طریق سامانه معاملاتی میتوانید سفارشهای خود را ثبت کنید.
چگونه کد بورسی دریافت کنیم؟
پس از دریافت کد بورسی و آگاهی از زمان عرضه اولیه که توسط سایتهای بورسی و کانالهای خبری و همینطور اطلاعیههای شرکت بورس اوراق بهادار تهران و شرکت فرابورس ایران، در بازه زمانی اعلام شده وارد حساب کاربری خود شده و اقدام به سفارشگذاری کرد. برای این منظور، لازم است موجودی حساب به اندازه مبلغ مورد نیاز برای ثبت سفارش باشد. در این شیوه ثبت سفارش که به سفارش آنلاین خرید شهرت دارد، پس از جستوجوی نام نماد مد نظر در سامانه معاملاتی، با وارد کردن مبلغ و تعداد سهام مورد نظر، سفارش خرید ثبت میشود.
کارگزاریها در ثبت سفارش آفلاین، امکان ثبت سفارش خرید برای خریداران بدون دسترسی به سامانه معاملاتی را فراهم کردهاند. خریداران میتوانند سفارش خود را قبل از تاریخ مشخص شده ثبت کنند تا کارگزاری آن را ثبت کند.
سخن پایانی
همانطور که کمی پیشتر بیان شد، عرضه اولیهها به دلیل اینکه غالبا سهام شرکتها ارزانتر از ارزش واقعی به فروش میرود، یک معامله سودآور و کمریسک برای سرمایهگذاران محسوب میشود. از آنجا که پس عرضه اولیه، سهام شرکتها در بازار سرمایه معامله میشود، عرضه اولیه به منزله دروازهای برای جذب سرمایه و تامین مالی برای راهاندازی کسبوکارهای جدید یا رشد و توسعه کسبوکارها و شرکتها و بنگاههای اقتصادی قدیمی است.
